Κυριακή, 21 Μαΐου 2017

Κοινωνική Βία και Φόβος των Ελίτ

Φωτεινή Μαστρογιάννη

Ο φόβος είναι ένα ισχυρότατο συναίσθημα, έχει δε χρησιμοποιηθεί κατά κόρον και στην πολιτική. Ο φόβος δεν είναι μόνο ατομικός αλλά  μπορεί να εξαπλωθεί σε ολόκληρη την κοινωνία και να γίνει συλλογικός (δεν βιώνουμε άλλωστε κάτι τέτοιο σήμερα;). 

Δεν φοβάται όμως μόνο η «μάζα» αλλά και η ελίτ.  Σύμφωνα με τον  Brown (1997) η μάζα φοβάται όταν αισθάνεται απειλή για την ασφάλειά της. Η δε ασφάλεια μπορεί να είναι σωματική, πολιτική, οικονομική και πολιτιστική/κοινωνική.

Ενδιαφέρον όμως είναι να δούμε τι φοβούνται οι ελίτ σύμφωνα με τον Brown. Αυτό λοιπόν που φοβούνται σχετίζεται με δύο κινδύνους. Ο ένας είναι ο κίνδυνος απώλειας της εξουσίας (νοιάζονται μόνο για τις καρέκλες που λέει ο λαός) και ο άλλος είναι ο κίνδυνος να καταδικασθούν για προγενέστερα εγκλήματα που έχουν διαπράξει.

Από τους δύο φόβους της ελίτ δηλαδή τον φόβο του κινδύνου της απώλειας της εξουσίας και του κινδύνου να καταδικασθούν για προγενέστερα εγκλήματα, ο πιο ισχυρός είναι αυτός της απώλειας της εξουσίας.

Η αντίδραση των ελίτ στους φόβους αυτούς είναι η δημιουργία πόλωσης. Στο παρελθόν το έκαναν με τα έθνη, στο παρόν όπου υπάρχει μία γενικότερη εθνοαποδόμηση λόγω των συμφερόντων της παγκοσμιοποίησης και των παγκοσμιοποιητών, η πόλωση που δημιουργούν είναι μεταξύ κοινωνικών ομάδων ακόμα και οπαδών ποδοσφαιρικών ομάδων όπως είδαμε πρόσφατα στη χώρα μας όπου πρόεδρος ποδοσφαιρικής ομάδας με εμπρηστικές του δηλώσεις προωθούσε την πόλωση (και κατά συνέπεια και την κοινωνική βία). 



Οι ελίτ χρησιμοποιούν την ανασφάλεια της μάζας προκειμένου να διατηρήσουν τη δύναμή τους, παρουσιάζονται  στο πλήθος ως  «προστάτες» (ή "σωτήρες" στα καθ’ημάς). Αυτό που προσπαθούν να κάνουν είναι να βρουν κάτι που να είναι προς το συμφέρον μίας κοινωνικής ομάδας και να το διαμορφώσουν κατά τέτοιο τρόπο που να εξυπηρετεί τα δικά τους συμφέροντα.
Για παράδειγμα, τη δυσαρέσκεια του λαού όσον αφορά τη δυσβάσταχτη φορολογία προσπαθούν να τη στρέψουν στο πρόβλημα της δημόσιας διοίκησης και της λειτουργίας του όποιου "ελληνικού" κράτους έχει απομείνει και έτσι να διευκολυνθούν οι ιδιωτικοποιήσεις και η πώληση όλης της εθνικής περιουσίας.

Για να επιτύχουν τον σκοπό τους, οι ελίτ στοχοποιούν κάποια άλλη ομάδα π.χ. μπορεί να είναι εθνοτική ομάδα, κοινωνική (π.χ. στη χώρα μας πολλές κοινωνικές ομάδες έχουν γίνει στόχος των ελίτ κυρίως οι δημόσιοι υπάλληλοι γιατί στα πλαίσια του άκρατου νεοφιλελευθερισμού όπου επιδιώκεται η ιδιωτικοποίηση των πάντων, οτιδήποτε δημόσιο αποτελεί στόχος) ή ακόμα και ποδοσφαιρική (όπως είδαμε πρόσφατα, εάν και ο στόχος ήταν άλλες κοινωνικές ομάδες απλά ο φανατισμός των οπαδών χρησιμοποιήθηκε ως μέσο).

Κλειδί για την χειραγώγηση του πλήθους μέσω του φόβου από τις ελίτ είναι και η παροχή περιορισμένης πληροφόρησης. Το βλέπουμε αυτό στον τόπο μας μέσω των κατευθυνόμενων ΜΜΕ και της τηλεόρασης που προβάλλει σκουπίδια τύπου Σαρβάιβορ. Ο έλεγχος των ΜΜΕ από την ελίτ είναι βασικό στοιχείο για τη δημιουργία φόβου στις μάζες. Απτό παράδειγμα είναι ο καθημερινός βομβαρδισμός με τρομακτικές ειδήσεις για την οικονομία που προβάλλουν ακόμα και μέσω διαδικτύου και τις οποίες αρκετοί αφελείς αναπαράγουν μεγαλώνοντας έτσι, άθελά τους, το κλίμα τρόμου και συμβάλλοντας κατ'αυτό τον τρόπο στην επίτευξη του στόχου των ελίτ που δεν είναι άλλος από τη χειραγώγηση.

Στα πλαίσια αυτά της δημιουργίας φόβου, οι ελίτ δημιουργούν ψεύτικες απειλές που προκαλούνται, δήθεν, από κοινωνικές ομάδες. Για παράδειγμα, είδαμε ότι αναφέρθηκαν στους συνταξιούχους με διάφορους τρόπους ότι π.χ. είναι οι συνταξιούχοι αυτοί που προκάλεσαν το έλλειμμα κτλ., ισχυρισμοί που δεν έχουν καμία λογική υπόσταση αλλά είναι αρκετοί για να προκαλέσουν την αντιπάθεια των άλλων κοινωνικών ομάδων προς την ομάδα των συνταξιούχων. Το ίδιο προσπάθησαν να κάνουν και με τους δημοσίους υπαλλήλους.  Σε μεγάλο βαθμό, δυστυχώς, τα κατάφεραν.

Αυτού του είδους οι επικείμενες ψεύτικες απειλές από τις άλλες ομάδες μπορούν να δημιουργήσουν συγκρούσεις, βία, ένα περιβάλλον όπου κανένας δεν εμπιστεύεται κανένα (όπως το σημερινό). Αποτέλεσμα: από τη μία θα υπάρχει μία ομάδα ανθρώπων η οποία θα ακολουθεί τον όποιον δείχνει ότι μπορεί να τους προστατεύσει (π.χ. επιλογή ενός ηγέτη που υπόσχεται ότι θα προστατεύσει τα συμφέροντα των συνταξιούχων αλλά και διάφοροι μισότρελοι "σωτήρες" που έχουν εμφανισθεί κατά καιρούς κτλ.) ή ένα γενικευμένο κλίμα απάθειας και απαξίωσης χωρίς να συνοδεύεται από ενεργητικές πράξεις αλλαγής της κατάστασης.

Η κατάσταση αυτή είναι άκρως ανησυχητική δεδομένου ότι ανά πάσα στιγμή μπορεί να προκληθεί  κοινωνική έκρηξη, η οποία μπορεί κι αυτή να εξυπηρετεί τα συμφέροντα των εκάστοτε ελίτ. Παρατηρώντας τις χυδαίες χειρονομίες, συμπεριφορές και λεκτικές εκφράσεις πολιτικών προσώπων και γνωστών επιχειρηματιών, πιθανόν μία τέτοιου τύπου κοινωνική έκρηξη να επιδιώκεται.


Πηγές

Brown, Michael E. (1997) The Causes of Internal Conflict” in Brown (ed.), “Nationalism and Ethnic Conflict,” p. 19

Gagnon Jr, V.P. “Ethnic Nationalism and International Conflict: The Case of Serbia” International Security, vol. 19, no. 3, (Winter 1994/95) p. 130-166.

Μαστρογιάννη, Φ. Φόβος και Πολιτική. Διαθέσιμο: http://mastroyanni.blogspot.gr/2016/03/blog-post_8.html

Snyder, Jack. From Voting to Violence: Democratization and Nationalist Conflict, New York, NY: W.W. Norton and Company, (2000), p. 67




Δευτέρα, 15 Μαΐου 2017

Η διάσημη ψυχολόγος Κέρυλ Μακ Μπράιντ συζητά με τη Φωτεινή Μαστρογιάννη για τη ναρκισσιστική οικογένεια

 H Δρ. Κέρυλ Μακ Μπράιντ (Dr. Karyl McBride) είναι διάσημη ψυχολόγος και οικογενειακή σύμβουλος με πολυετή επαγγελματική εμπειρία. Τα τελευταία δεκαοκτώ χρόνια ερευνά τα παιδιά ναρκισσιστικών γονέων εστιάζοντας στις κόρες των ναρκισσιστικών μητέρων.  Έχει γράψει το παγκόσμιο μπεστ σέλλερ «Will I ever be good enough?» το οποίο σύντομα θα μεταφρασθεί και στα Ελληνικά. Ακολουθεί η συνέντευξη την οποία έδωσε στη Φωτεινή Μαστρογιάννη.



ΦΜ: Ο ναρκισσισμός είναι ψυχική ασθένεια; Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του ναρκισσιστή;

ΚΜΜ: Η Ναρκισσιστική Διαταραχή της Προσωπικότητας αναφέρεται στο Διαγνωστικό Στατιστικό Εγχειρίδιο των Ψυχικών Διαταραχών (ΔΣΕ). Περιγράφεται ως μία διαταραχή της προσωπικότητας η οποία έχει εννέα χαρακτηριστικά/γνωρίσματα. 
Δρ. Κέρυλ Μακ Μπράιντ
(Dr. Karyl McBride) 

Ο Ναρκισσισμός είναι μία διαταραχή φάσματος που σημαίνει ότι έχει ένα συνεχές που κυμαίνεται από την ύπαρξη μερικών ναρκισσιστικών χαρακτηριστικών έως την πλήρη ναρκισσιστική διαταραχή της προσωπικότητας. Τα εννέα χαρακτηριστικά γνωρίσματα που παρατίθενται στο ΔΣΕ για την πλήρη ναρκισσιστική διαταραχή της προσωπικότητας είναι τα ακόλουθα:

1. Το άτομο έχει μεγαλειώδη αίσθηση του εαυτού του π.χ. υπερβάλλει για τα ταλέντα και τα επιτεύγματά του και απαιτεί από τους άλλους να τον θεωρούν ανώτερο χωρίς όμως να έχει τα αντίστοιχα επιτεύγματα.
2.  Έχει φαντασιώσεις απέραντης επιτυχίας, δύναμης, ευφυΐας, ομορφιάς ή ιδανικής αγάπης.
3.  Πιστεύει ότι είναι «μοναδικός/ή» και ξεχωριστός και μπορούν να τον/την καταλάβουν ή να σχετίζονται μαζί του/της μόνο ξεχωριστοί άνθρωποι ή άνθρωποι και οργανισμοί υψηλού κύρους.
4.  Επιζητεί τον υπερβολικό θαυμασμό.
5.  Έχει αίσθηση δικαιώματος δηλ. έχει αδικαιολόγητες προσδοκίες για λήψη εξαιρετικά ευνοϊκής μεταχείρισης ή απαιτεί την αυτόματη συμμόρφωση με τις προσδοκίες του/της.
6. Εκμεταλλεύεται τους άλλους για να επιτύχει τους σκοπούς του/της.
7. Δεν έχει ενσυναίσθηση. Είναι απρόθυμος να αναγνωρίσει τα συναισθήματα και τις ανάγκες των άλλων.
8. Συχνά ζηλεύει τους άλλους ή πιστεύει ότι οι άλλοι τον φθονούν.
9. Είναι αλαζόνας, έχει ακατάδεκτη συμπεριφορά και τρόπους.

ΦΜ: Μπορεί μία κοινωνία να είναι ναρκισσιστική;

ΚΜΜ: Η ατομική διαταραχή της προσωπικότητας και ο κοινωνικός ναρκισσισμός μοιάζουν αλλά, εντούτοις, διαφέρουν.  Τα κοινωνικά ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά σχετίζονται με συμπεριφορές τύπου «τα πάντα περιστρέφονται γύρω από εμένα», με την εστίαση στην εικόνα, στην ομορφιά και στη δύναμη. Για παράδειγμα, στην αμερικανική κουλτούρα ενθουσιαζόμαστε με το «τι» αντί με το «ποιος». Το αποκαλώ νοοτροπία «λάμψης». Εάν η ζωή είναι μόνο το τι κάνουμε αντί του ποιοι πραγματικά είμαστε τότε είναι μία ζωή άδεια και συναισθηματικά αποσυνδεδεμένη.

ΦΜ: Πώς μπορεί κάποιος να καταλάβει ότι μία μητέρα είναι ναρκισσίστρια;

ΚΜΜ: Ο ακρογωνιαίος λίθος του μητρικού ναρκισσισμού είναι η έλλειψη ενσυναίσθησης και η αδυναμία συντονισμού με τον συναισθηματικό κόσμο των άλλων, ιδιαίτερα των παιδιών. Μία ναρκισσιστική μητέρα ενδιαφέρεται περισσότερο για το τι σκέφτεται κάποιος και όχι για το πως αισθάνεται κάποιος γι’αυτή. Εάν το παιδί κάνει αυτό που αυτή πιστεύει ότι πρέπει να κάνει τότε αισθάνεται καλά. Δεν ενδιαφέρεται για την ψυχολογική ανάπτυξη του παιδιού.

ΦΜ: Γιατί οι ναρκισσιστικές μητέρες εστιάζουν περισσότερο στις κόρες και όχι στους γιους τους;

ΚΜΜ: Μπορεί βέβαια να εστιάσουν και στους δύο αλλά φαίνεται ότι με τις κόρες τους είναι περισσότερο ανταγωνιστικές και τις ζηλεύουν όσον αφορά τη συμπεριφορά, την ομορφιά και τη γενικότερη εικόνα τους. Μεταφέρουν στις κόρες ένα διπλό μήνυμα του τύπου «δείξε στον κόσμο πόσο καλή είσαι έτσι ώστε να φαίνομαι εγώ καλή μητέρα αλλά να μην είσαι τόσο καλή που να με επισκιάσεις».


Φωτεινή Μαστρογιάννη
ΦΜΠώς γίνεται μία μητέρα ναρκισσιστική; Υπάρχουν κοινά χαρακτηριστικά των ναρκισσιστικών μητέρων όπως είναι π.χ. κοινωνική τάξη, προέλευση κτλ.;



ΚΜΜ: Η κοινωνική τάξη ή η προέλευση δεν αποτελούν κοινά χαρακτηριστικά. Αυτό που γνωρίζουμε,από έρευνες που έχουν γίνει μέχρι στιγμής, είναι ότι ο ναρκισσισμός συνήθως δημιουργείται από το προσωπικό τραύμα που έχει η ίδια η μητέρα και από μία δύσκολη παιδική ηλικία που μπορεί να είχε. Από το τραύμα αυτό δεν έχει αναρρώσει και η κληρονομιά της παραμορφωμένης αγάπης μεταφέρεται από τη μία γενιά στην άλλη.

ΦΜ: Ποιες είναι οι επιπτώσεις της συμπεριφοράς μίας ναρκισσιστικής μητέρας στη ζωή της κόρης και/ή του γιου της;

ΚΜΜ:  Η απάντηση αυτής της ερώτησης είναι ένα ολόκληρο βιβλίο. Συστήνω το Will I Ever Be Good Enough? Healing the Daughters of Narcissistic Mothers (Θα είμαι ποτέ αρκετά καλή; Θεραπεία των θυγατέρων ναρκισσιστικών μητέρων – σημ πρόκειται για το βιβλίο της που θα μεταφρασθεί στα Ελληνικά). 


Τα παιδιά ναρκισσιστικών γονέων μεγαλώνουν με το αίσθημα ότι δεν τα αγαπάνε και ότι είναι «άδεια». Οι συναισθηματικές τους ανάγκες δεν καλύφτηκαν στην παιδική τους ηλικία και τα συναισθήματά τους δεν αναγνωρίστηκαν. Το γεγονός αυτό προκαλεί αμφιβολίες για το ποια πραγματικά είναι, έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση και αισθάνονται ότι αξίζουν μόνο γι’αυτά που κάνουν και όχι για το ποια είναι.

Αρκετά συχνά το παιδί ενός ναρκισσιστική που είναι πλέον ενήλικας αισθάνεται συναισθηματικά ακινητοποιημένο και είναι αδύνατο να εξατομικευθεί σωστά από την οικογένεια προέλευσης. Τα αποτελέσματα αυτής της κατάστασης μπορούν να παρατηρηθούν όταν το παιδί αυτό γίνεται γονέας, στις δυσκολίες δημιουργίας φιλικών και συναισθηματικών σχέσεων ακόμα και στις αποφάσεις που πρέπει να λάβει για την καριέρα του.

ΦΜ: Πώς μπορεί μία κόρη να θεραπευτεί από τις πληγές που της έχει προκαλέσει η ναρκισσιστική μητέρα;

ΚΜΜ:  Έχω αναπτύξει ένα πρόγραμμα ανάρρωσης πέντε σταδίων για τα ενήλικα παιδιά ναρκισσιστικών γονέων. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει την αποδοχή της διαταραχής, τη θλίψη για τον γονέα που δεν είχαν, την ανάπτυξη του δικού τους εαυτού, το να μάθουν πώς να θέτουν όρια και να σταματούν την κακοποίηση αλλά και το πώς να εμποδίζουν τα αποτελέσματα της ναρκισσιστικής συμπεριφοράς των γονέων να επηρεάζουν τη δική τους τη ζωή. Το πρόγραμμα των πέντε σταδίων ισχύει και για τους άντρες. Το διδάσκω σε ένα ηλεκτρονικό εργαστήριο και το οποίο μπορείτε να βρείτε στον ακόλουθο σύνδεσμο:

Προσφέρουμε επίσης και εντατική θεραπεία ατόμου αλλά και ομαδική θεραπεία για τα ενήλικα παιδιά ναρκισσιστικών γονέων. Έχει σημασία να γνωρίζει κάποιος ότι δεν είναι μόνος του και παρέχεται μεγάλη υποστήριξη από τη θεραπευτική μας κοινότητα. Υποστηρίζω πάντα ότι η αντί – θέση στον ναρκισσισμό είναι η ενσυναίσθηση και το να δείχνουμε ενσυναίσθηση στους άλλους αποτελεί καθημερινή πρακτική στο θεραπευτικό μας έργο.

ΦΜ: Μία τελευταία ερώτηση. Στην περίπτωση που μία κοινωνία είναι ναρκισσιστική πώς μπορεί κάποιος που δεν είναι ναρκισσιστής να επιβιώσει σε αυτή;

ΚΜΜ: Η απάντηση είναι να προσπαθούμε να θεραπευτούμε, να δείχνουμε ενσυναίσθηση στους άλλους, να αγαπάμε και να συμπονάμε τον εαυτό μας, να γίνουμε «γονείς» του εαυτού μας, να μάθουμε πώς να θέτουμε όρια σε οποιαδήποτε κακοποιητική συμπεριφορά, να επιλέγουμε προσεκτικά τους φίλους και τις σχέσεις μας. Να επιλέγουμε τη ζωή που είναι κατάλληλη για εμάς και όχι να κάνουμε αυτό που οι άλλοι θέλουν ή πιστεύουν ότι πρέπει να κάνουμε. Η δουλειά αυτή με τον εαυτό μας δεν σταματά ποτέ, παίρνει χρόνο αλλά αξίζει τον κόπο.

ΦΜ: Σας ευχαριστώ πολύ!


Επιπρόσθετες πηγές:

Ιστοσελίδες

Βιβλία και Οπτικοακουστικό Υλικό:



Εργαστήρια:
Healing the Daughters of Narcissistic Mothers Virtual Workshop. Θεραπεία από το σπίτι σας με οπτικοακουστικές παρουσιάσεις και προτεινόμενες ενέργειες.

Therapist Training for Healing the Daughters of Narcissistic Mothers.  Για τον ψυχολόγο. Μοιραστείτε αυτό το μοντέλο θεραπείας πέντε σταδίων με τους πελάτες σας.

Εντατικά:
Small group therapy intensives.

Daughter & Son weekend intensives. One on one sessions with Dr. Karyl McBride.

Κοινωνικά Μέσα:

Συμμετοχή σε Έρευνες:



Πέμπτη, 11 Μαΐου 2017

Λευκά Σκουπίδια


Πώς μπορεί να εξηγηθεί η άνοδος του Τραμπ, το φαινόμενο του Brexit και η άνοδος της Λε Πεν; Έχουμε άνοδο του φασισμού όπως μερικοί ισχυρίζονται (εάν και μάλλον στις μέρες μας θα ήταν παρωχημένο να μιλάμε για φασισμό) ή κάτι άλλο;
Φωτεινή Μαστρογιάννη

Ποια είναι η σιωπηρή πλειοψηφία που τους ψηφίζει;  Ενώ έχουν γραφτεί αρκετά βιβλία στο εξωτερικό, στη χώρα μας η αναφορά σε αυτή είναι περιορισμένη ή είναι αρκούντως υποτιμητική όπως άλλωστε γίνεται και στο εξωτερικό.

Στην Αμερική τους αποκαλούν λευκά σκουπίδια (white trash) ή "βλάχους" (hillbilly, rednecks). Είναι αυτό που παλαιότερα κάποιοι θα αποκαλούσαν εργατική τάξη ενώ στις ημέρες μας (τι ειρωνεία αλήθεια!) αποκαλείται «λευκό σκουπίδι». 

Τα λευκά σκουπίδια λοιπόν είναι φτωχοί, λευκοί, τόσο φτωχοί που έχουν χαρακτηριστικά των αντίστοιχων μαύρων φτωχών, αρκετοί από αυτούς έχουν αποφοιτήσει από το κολέγιο ή το πανεπιστήμιο (δεν είναι όλοι τους αμόρφωτοι όπως  τα μέσα μαζικής παραπληροφόρησης υποστηρίζουν), ζούνε στις φτωχές περιοχές των πόλεων ενώ ο αριθμός τους αυξάνεται συνεχώς και πλέον βρίσκονται και στα παλιά μεσοαστικά προάστια ενώ δεν παίρνουν κοινωνικά επιδόματα γιατί δεν τα δικαιούνται (το ίδιο δεν συμβαίνει και με πολλούς Έλληνες στην Ελλάδα;). Είναι οι σύγχρονοι απόκληροι της εργατικής τάξης αλλά και μίας  πάλαι ποτέ μεσαίας τάξης που ενώ αποτελεί το 40% του παγκόσμιου πληθυσμού κατέχει μόνο το 14% του παγκόσμιου πλούτου. Αυτή η μεσαία τάξη βάλλεται συνεχώς και υποβαθμίζεται, η δε κοινωνική της αναβάθμιση είναι μάλλον απίθανη γιατί μέρος αυτής δεν έχει ούτε πλέον τα χρήματα ούτε κυρίως τις κοινωνικές διασυνδέσεις που θα διευκόλυναν την κοινωνική της αναρρίχηση.


Οι εναπομείναντες της μεσαίας τάξης τους αντιπαθούν, φοβούνται μήπως καταλήξουν σαν κι αυτούς (οι τουρίστες και οι αλήτες που ανέφερα σε προγενέστερο άρθρο μου) εάν και αρκετοί από τη μεσαία τάξη  θα γίνουν απόκληροι, θα ενταχθούν στο σύγχρονο πρεκαριάτο λόγω της αυτοματοποίησης της εργασίας και της επακόλουθης εξαφάνισης των θέσεων εργασίας κάτι που αποσιωπάται στη χώρα μας.

Αυτοί οι σύγχρονοι απόκληροι  αποτελούν τμήμα των 2 δισεκατομμυρίων ανθρώπων που το σύστημα θεωρεί περιττούς όπου περιττός θεωρείται αυτός που δεν έχει χρήματα να καταναλώσει τα πραγματικά σκουπίδια που σερβίρουν όλων των ειδών οι βιομηχανίες. Το θέμα είναι βέβαια ποιος θα αποφασίσει ότι οι περιττοί αυτοί θα πρέπει να εξαφανισθούν γιατί το βήμα μεταξύ του ποιος θεωρώ ότι θα εξαφανισθεί και του πότε θα εξαφανισθεί- εξοντωθεί  είναι πολύ μικρό. Αυτή η απόφαση είναι δείγμα του σύγχρονου πραγματικού φασισμού.

Το περίεργο με αυτή τη νέα μαζική τάξη των απόκληρων είναι ότι προσπαθούν να κρατηθούν σε ότι είχε αξία γι’αυτούς στο παρελθόν δηλαδή η οικογένεια, η πατρίδα κτλ., μισούν το κράτος γιατί ούτως ή άλλως δεν επωφελούνται από αυτό, αντίστοιχα επωφελούνται τρίτοι όπως οι μετανάστες  και το θεωρούν έναν από τους λόγους που δεν έχουν εργασία. Η διαφορά τους από την αριστερή πτέρυγα είναι η πολιτισμική. Και οι σύγχρονοι αριστεροί πρεσβεύουν ως οικονομικό μοντέλο τον νεο-φιλελευθερισμό ενώ αντίθετα με τους δεξιούς η διαφορά είναι μόνο στο πολιτισμικό πλαίσιο βλ. ανοικτά σύνορα, ευνοϊκή μεταχείριση των μεταναστών, μειοψηφιών κτλ. και επιδεικτική αδιαφορία για τους εξαθλιωμένους των κρατών τους. Ο ρόλος δε του κράτους περιορίζεται, γι’αυτούς, μόνο στα πλαίσια της κοινωνικής επιδοματικής πολιτικής για τμήματα του πληθυσμού και τίποτε άλλο. Το παράδοξο είναι ότι πάλαι ποτέ αριστερές προτάσεις όπως είναι π.χ. η εθνικοποίηση στρατηγικών επιχειρήσεων δεν πρεσβεύεται από αριστερούς αλλά από πολιτικούς όπως η Λε Πεν (το εάν θα το έκανε όμως εάν έπαιρνε την εξουσία είναι μία άλλη υπόθεση, η εμπειρία με τον Τραμπ δημιουργεί σοβαρές επιφυλάξεις).

Το αποτέλεσμα είναι ότι μία ιδεολογική στήριξη των απόκληρων και όλων των μελλοντικών απόκληρων δεν υπάρχει και είναι ανάγκη να δημιουργηθεί (βλ. κείμενό μου «η επανάσταση του καναπέ») πριν είναι πολύ αργά και τα φαινόμενα μαζικής εξόντωσης ενταθούν μέσω της κατάργησης των κρατών και της δημιουργίας ειδικών οικονομικών ζωνών (όπως έχει αναφερθεί πολλαπλώς για το μέλλον της χώρας μας) όπου οι κυβερνήσεις, κυρίως οι διεφθαρμένες διορισθείσες στα σύγχρονα προτεκτοράτα από τους αποικιοκράτες, θα είναι κι αυτές περιττές ως κοστοβόρες, ενώ οι άνθρωποι θα επιβιώνουν ως φτωχοί εργαζόμενοι ή με κάποια πενιχρά επιδόματα.


Η εικόνα του μέλλοντος φαίνεται ζοφερή ωστόσο είναι αρκετά πιθανή. Η μεσαία τάξη θα ανακτήσει τον πάλαι ποτέ δυναμισμό της ή θα παραμείνει στον γνωστό και καλλιεργούμενο από τους δημαγωγούς αποπροσανατολισμό της; Ο καιρός της μαζικής ύπνωσης και απάθειας πλησιάζει στο τέλος.

Προτεινόμενα βιβλία

Louis, E. En finir avec Eddy Belleguelle. Points.
Vance, J.D. 2016. Hillbilly Elegy. William Collins

Κυριακή, 7 Μαΐου 2017

Να ντύνεστε καλά, φυσάει υποκρισία

Φωτεινή Μαστρογιάννη
Οικονομολόγος, καθ. ΜΒΑ

«Τί σημαίνει η «μέθοδος» της σοσιαλιστικής επανάστασης υπό το σύνθημα «Κάτω τα σύνορα»; Υποστηρίζουμε ότι το κράτος είναι απαραίτητο, και ένα κράτος προϋποθέτει σύνορα. Το κράτος, φυσικά, μπορεί να έχει κυβέρνηση αστική, όμως εμείς χρειαζόμαστε τα Σοβιέτ. Ωστόσο, ακόμη και με τα Σοβιέτ, τίθεται το ζήτημα των συνόρων. Τι σημαίνει «Κάτω τα σύνορα»; (…) Η «μέθοδος» της σοσιαλιστικής επανάστασης υπό το σύνθημα «Κάτω τα σύνορα» είναι απλώς ένα μπέρδεμα. Μόνο όταν η σοσιαλιστική επανάσταση γίνει πραγματικότητα και πάψει να είναι μέθοδος, το σύνθημα «Κάτω τα σύνορα» θα είναι ένα ορθό σύνθημα. Τότε θα πούμε: Σύντροφοι ελάτε σε εμάς…»

Βλαδίμηρος Ιλίτς Λένιν

Εάν ζούσε ο Λένιν  σήμερα, πιθανόν οι οπαδοί της παγκοσμιοποίησης και των ανοικτών συνόρων να τον αποκαλούσαν ακροδεξιό. Είναι κι αυτό μία ένδειξη του παραλογισμού των καιρών που ζούμε.

Η παγκοσμιοποίηση μαζί με την ελεύθερη διακίνηση των κεφαλαίων έφερε και την σχεδόν ελεύθερη διακίνηση ανθρώπων. Στην Ευρώπη, οι οπαδοί των ανοικτών συνόρων δέχονται άκριτα την αθρόα εισαγωγή μεταναστών, προσφύγων και παράτυπων μεταναστών υπό το πέπλο του ανθρωπισμού. Πολλοί δε υποστηρίζουν κάτι τέτοιο υπό το πέπλο του ανθρωπισμού και της ανεκτικότητας στο διαφορετικό. Είναι όμως έτσι;

Κατ’αρχάς, το ίδιο επίπεδο ανθρωπισμού δεν επιδεικνύεται για τους γηγενείς. Βλέπουμε λοιπόν το παράδοξο δηλαδή ότι  δεν επιδεικνύεται καμία σχεδόν μέριμνα για τους γηγενείς ενώ η ΕΕ σε συνεργασία με τις εθνικές κυβερνήσεις να δίνει άφθονα επιδόματα ακόμα και σύνδεσης με το Διαδίκτυο (!) στους μετανάστες που πολλοί από αυτούς είναι παράτυποι. Όταν δε κάποιος γηγενής θελήσει να διαμαρτυρηθεί για την κατάσταση αυτή, τότε μπαίνει αυτόματα η ταμπέλα του ρατσιστή και του φασίστα. Στους γηγενείς δηλαδή φερόμαστε με βαναυσότητα ενώ επιδεικνύουμε συμπόνια στους ξένους.

Στην περίπτωση των Ευρωπαίων, η υποκρισία  φτάνει στο έπακρο. Δέχονται με μοχθηρότητα την εξαθλίωση του πιο ιστορικού λαού της Ευρώπης,των Ελλήνων, χωρίς κανέναν ενδοιασμό, ενώ  από την άλλη επιδεικνύουν «καλοσύνη» στους εισαγόμενους ξένους, πολλοί δε εξ αυτών δεν έχουν καμία σχέση με τον δυτικό πολιτισμό και ούτε θέλουν να έχουν όπως φαίνεται από τα αμέτρητα επεισόδια βίας και βιασμών γυναικών στη Σουηδία, στη Γαλλία κτλ.

Ο ανθρωπισμός ή καλύτερα ψευδο-ανθρωπισμός των οπαδών των ανοικτών συνόρων  δεν λαμβάνει ή δεν θέλει να λάβει υπόψη του (γιατί άραγε;) τον τρόπο μεταφοράς των ανθρώπων αυτών στη Δύση και τη βιομηχανία δουλεμπόρων που πραγματικά ανθεί. Δεν λαμβάνει επίσης υπόψη, το γεγονός της ταξικής διαστρωμάτωσης πολλών από αυτών που έρχονται στη Δύση οι οποίοι δίνουν ποσά ύψους και $5.000 δολαρίων ανά άτομο, ποσό που έχει φτάσει να είναι ο ετήσιος μισθός ενός νεαρού Έλληνα (εάν και εφόσον βρει μία άθλια, ως επί το πλείστον, εργασία). Ξεχνούν ή μάλλον αρκετοί από αυτούς δεν γνωρίζουν αυτό που είχε πει ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ «Δεν είναι δυνατόν να είσαι υπέρ της δικαιοσύνης για κάποιους ανθρώπους και να μην είσαι υπέρ της δικαιοσύνης για όλους τους ανθρώπους».

Ο ψευδο- ανθρωπισμός των παγκοσμιοποιητών /οπαδών των ανοικτών συνόρων δεν θέλει επίσης να λάβει υπόψη του τη σοβαρή παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που γίνονται από τους μετανάστες/παράτυπους πρόσφυγες όσον αφορά τα δικαιώματα, παραδείγματος χάριν, των γυναικών τις οποίες η θρησκεία τους και το γενικότερο πολιτισμικό τους πλαίσιο θεωρεί κατώτερες. Γι’αυτό και το ξύλο που εισπράττουν από τους συζύγους τους, η υποχρεωτική τους κάλυψη σε σημείο εξαφάνισης της εμφάνισης αλλά και οι βιασμοί και οι ξυλοδαρμοί των δυτικών γυναικών από μετανάστες γιατί στα δικά τους ηθικά πρότυπα είναι φτηνές και ως εκ τούτου «αξίζουν»  τον βιασμό και τη δολοφονία  (μάλλον ξεχάσαμε την καημένη Μυρτώ).

Αλήθεια, που είναι όλες αυτές οι οργανώσεις  ανθρωπίνων δικαιωμάτων να αντιδράσουν σε αυτά τα φαινόμενα; Πού είναι οι φεμινιστικές οργανώσεις; Οι γυναίκες δεν έχουν δικαιώματα; Κατηγορήθηκε για σεξισμό ο Τραμπ αλλά από την άλλη οι βιασμοί, οι δολοφονίες, το ξύλο, οι λιθοβολισμοί, η άρνηση στην εκπαίδευση, η κλειτοριδεκτομή γυναικών καθίστανται ανεκτά στο πλαίσιο ανεκτικότητας στη διαφορετικότητα (!!!).  Εάν αυτό δεν είναι συλλογικός παραλογισμός,  τότε τι είναι;


Γιατί όλοι αυτοί παραβλέπουν ότι η μαζική ροή μεταναστών δεν είναι παρά αποτέλεσμα του οικονομικού ιμπεριαλισμού/νεοαποικιοκρατίας που επιβάλλει ο νεοφιλελευθερισμός που μοναδικό σκοπό έχει τη μείωση των εργατικών μισθών για να μειωθεί το κόστος των προϊόντων των πολυεθνικών (οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις είναι αδύνατον να επιβιώσουν σε τέτοιο περιβάλλον γι’αυτό και κλείνουν διαρκώς και θα κλείσουν κι άλλες); Γιατί θέλουν να αγνοούν ότι η επιβολή συγκεκριμένων θρησκειών που επιβάλλουν την υποταγή στην καθημερινή ζωή είναι μάλλον προς το συμφέρον αυτών που θέλουν ένα φτηνό και άκρως υποτακτικό εργατικό προσωπικό;

Γιατί παραβλέπουν ότι πολλοί ειδικά οικονομικοί μετανάστες φεύγουν από κράτη που έχει καταστήσει παρίες η οικονομική παγκοσμιοποίηση όπου μεγάλες πολυεθνικές εκμεταλλεύονται τον πλούτο των χωρών και υπάρχει χώρος για να ζήσουν με άθλιο τρόπο ορισμένοι ενώ η συντριπτική πλειοψηφία αναγκάζεται να μεταναστεύσει; Δεν το βλέπουμε στην Ελλάδα με τη μαζική φυγή των νέων και όχι μόνο;

Τα γιατί είναι πάρα πολλά και υπερβαίνουν τον σκοπό ενός σύντομου κειμένου για το τεράστιο ζήτημα που είναι το μεταναστευτικό.  Ο Σλαβόι Ζίζεκ είχε γράψει:
«Οι μεγαλύτεροι υποκριτές είναι αυτοί που υποστηρίζουν τα ανοιχτά σύνορα: ενδόμυχα γνωρίζουν πολύ καλά ότι κάτι τέτοιο δεν θα συμβεί ποτέ, αφού θα προξενούσε άμεσα λαϊκιστικό ξεσηκωμό στην Ευρώπη. Το παίζουν Ωραίες Ψυχές που αισθάνονται ανώτερες από τον διεφθαρμένο κόσμο, ενώ στα κρυφά συμμετέχουν σε αυτόν».

Είναι καιρός να τερματισθεί λοιπόν αυτή η απέραντη υποκρισία. Η Ευρώπη πρέπει να αναλάβει επιτέλους τις ευθύνες της μέσω της ανάκτησης της εθνικής κυριαρχίας των κρατών που την απαρτίζουν και της κατ’επέκταση ορθής αντιμετώπισης του μεταναστευτικού προβλήματος μακριά από ρατσισμούς αλλά και από τη λανθασμένη αντίληψη σεβασμού της διαφορετικότητας γιατί το υπάρχον συνονθύλευμα που αποκαλείται Ευρωπαϊκή Ένωση έχει καταστεί αναποτελεσματικό σε όλα τα επίπεδα.

Ο τίτλος του κειμένου είναι δανεισμένος από την ομάδα του φατσοβιβλίου "Να ντύνεστε καλά, φυσάει υποκρισία, αδιαφορία και κοροϊδία".

Προτεινόμενη βιβλιογραφία

Αλαιν Μπαντιού.2015. Το κακό έρχεται από πιο μακριά. Αθήνα: Πατάκης.
Σλαβόι Ζίζεκ.2016.  Η Νέα Πάλη των Τάξεων. Αθήνα: Πατάκης.


Τετάρτη, 3 Μαΐου 2017

Ο Θάνατος του Ανθρωπάκου

Φωτεινή Μαστρογιάννη
Οικονομολόγος, καθ. ΜΒΑ
«Τί συμβαίνει με τον δρόμο που ακολουθεί  τώρα η εποχή μας; Δεν φαίνεται να τον γνωρίζει πολύ καλά ή να επιθυμεί να τον γνωρίσει και οι σπάνιοι διαβάτες που θέλουν όχι να φωτίσουν τα βήματά μας αλλά να εξιχνιάσουν το μυστικό της διαδρομής, συνήθως αποβάλλονται από τους άλλους οδοιπόρους».

Κώστας Αξελός – Σε αναζήτηση του α-διανόητου

Η ανθρωπότητα, θα λέγαμε,  περιμένει με ανακούφιση την καταστροφή της. Οι διαβάτες που επιθυμούν να φωτίσουν τα βήματά μας, εάν και ελάχιστοι, αποβλήθηκαν. Δεν δημιουργήθηκε, η κατά Ράιχ, «σύνδεση της συνείδησης της επαναστατικής πρωτοπορίας με τη συνείδηση του μέσου πολίτη», δεν θα μπορούσε όμως να γίνει και διαφορετικά.

Ο μέσος άνθρωπος, καταπιεσμένος ιστορικά, οικογενειακά, σεξουαλικά, οικονομικά και κοινωνικά δεν μπορεί να δεχτεί κάποια διαφορετική πρόταση.  Έχει εκπαιδευτεί να είναι υπόδουλος, να υπηρετεί την κάθε εξουσία ενώ παράλληλα επιζητεί  με κάθε μέσο να αποκτήσει εξουσία. Ως μιμητικό ον αναπαράγει πιστά, με γκροτέσκο τρόπο, ότι κάνουν οι εξουσιαστές, αναπαράγοντας έτσι τον σαδισμό τους. Είναι φοβερή η χαρά του όταν βασανίζει τους άλλους, το πως θέλει να εκμεταλλευθεί  τον συνάνθρωπό του όταν βρίσκεται σε ανάγκη, όπως ακριβώς κάνει και η εξουσία σε αυτόν.
«Η τάση να θαυμάζουμε, σχεδόν να λατρεύουμε, τον πλούσιο και τον ισχυρό, και να περιφρονούμε ή τουλάχιστον να παραμελούμε τους φτωχούς και τους άθλιους, συνιστά τη μεγαλύτερη και καθολικότερη αιτία της διαφθοράς των ηθικών μας αισθημάτων» είχε γράψει σοφά ο Ανταμ Σμιθ στη Θεωρία των Ηθικών Συναισθημάτων.

Ο μέσος αυτός άνθρωπος, κατά τον Ελλύλ, είναι ο αστός (χωρίς τις κοινωνιολογικές διαφοροποιήσεις σε μικροαστό, μεσοαστό και μεγαλοαστό). Δεν αγαπά τις τέχνες και τα γράμματα, αναζητά μόνο το κέρδος με κάθε τρόπο. Είναι χυδαίος. «Ονομάζω αστό, όποιον σκέφτεται χυδαία» είχε γράψει ο Φλωμπέρ.

Αυτός ο χυδαίος άνθρωπος δεν θα μπορούσε λοιπόν να δεχτεί κάποια πρωτοπόρο σκέψη εκτός εάν αυτή αφορά την τεχνολογία που η χρήση της πιθανόν να του έφερνε κέρδη (ως γνωστόν ενδιαφέρεται μόνο για το κέρδος, γι’αυτό και πάσχει από οικονομισμό δηλαδή τον ενδιαφέρει μόνον ότι αφορά την οικονομία και τίποτε άλλο).

Φευ, έπεσε όμως στην παγίδα! Η τεχνολογία δεν τον χρειάζεται πλέον. Λειτουργεί αυτόνομα όπως αυτόνομα λειτουργεί το χρηματοπιστωτικό σύστημα. Του υπόσχονται θέσεις εργασίας και ανάπτυξη ενώ κατά βάθος καταλαβαίνει ότι ούτε το ένα ούτε το άλλο πρόκειται να υπάρξουν. Η τεχνολογία τον έχει καταστήσει άχρηστο, περιττό. Η ανάπτυξη θα είναι μόνο για τα συμφέροντα των πολυεθνικών εταιρειών και τραπεζών όπως προτάσσει η παγκοσμιοποίηση που τόσο φανατικά είχε υποστηρίξει. "Όποιος έχει, σ'αυτόν θα δοθεί, και μάλιστα με το παραπάνω. Όποιος όμως δεν έχει, κι αυτό που έχει θα του το πάρουν". (Κατά Ματθαίον 13:12).

Η παράλογη φύση της κοινωνίας του ανθρώπου – ζώου καταστρέφει τον ίδιο. Ο άνθρωπος – ζώο προσπαθεί να ξεφύγει από την οδυνηρή αυτή μοίρα απευθυνόμενος στους εξουσιαστές  που μοιάζουν με αυτόν και δεν τους ενδιαφέρει η επιβίωσή του. Είναι έτοιμος να δεχθεί τον καινούριο αφέντη αρκεί να τον σώσει, ξεχνώντας όμως ότι ο καινούριος αφέντης υπάρχει και δεν τον χρειάζεται, ο χυδαίος άνθρωπος είναι περιττός, έχουμε και θα έχουμε το ρομπότ και τον βιονικό άνθρωπο. Έχουν πέσει και οι τελευταίες μάσκες της δημοκρατίας – παρωδίας. Δεν χρειάζονται πλέον την κοροϊδία της ανά τετραετία ψήφου του, δεν υπάρχει λόγος. Γίνεται αυτό που επιθυμεί η εξουσία χωρίς περιττές μάσκες.

Ο χυδαίος άνθρωπος-ζώο βρίσκεται πλέον σε αδιέξοδο. Διαισθανόμενος, εάν όχι κατανοώντας, τον αφανισμό του, συμπεριφέρεται ως άτομο προσπαθώντας να σωθεί. Δεν έχει μάθει διαφορετικά ούτε μπορεί να σκεφθεί διαφορετικά. Η περιπλοκότητα του σύγχρονου κόσμου αυξάνει την κακία του, προσπαθεί να σωθεί, καταστρέφοντας τους άλλους ακόμα και τα ίδια του τα παιδιά αλλά η καταστροφή του είναι θέμα χρόνου και το γνωρίζει.

Πιθανόν θα ήταν καλύτερα, έστω και την τελευταία στιγμή, εάν άφηνε τους σπάνιους διαβάτες να βγουν μπροστά. Θα το κάνει;

Προτεινόμενη βιβλιογραφία

Αξελός, Κ. 2012. Σε αναζήτηση του α-διανόητου. Αθήνα: Εστία.
Ελλύλ, Ζ. 1967. Μεταμόρφωση του αστού. Αθήνα: Νησίδες.
Ράιχ, Β. 1933. Η μαζική ψυχολογία του φασισμού. Αθήνα: Μπουκουμάνης.
Σμιθ, Α. Η θεωρία των ηθικών συναισθημάτων. Αθήνα: Παπαζήσης.


Πέμπτη, 27 Απριλίου 2017

ΤΟΥΡΙΣΤΕΣ και ΑΛΗΤΕΣ

Φωτεινή Μαστρογιάννη
Οικονομολόγος, καθ. ΜΒΑ

Θα λέγαμε  ότι η σύγχρονη κοινωνία χαρακτηρίζεται από τέσσερα στοιχεία που είναι ο οικονομισμός, ο υλισμός, ο καταναλωτισμός και ο ατομισμός.
Παντού συναντάμε τον οικονομισμό. Όλοι μιλούν για την οικονομία, το κράτος θεωρείται πλέον επιχείρηση και υποστηρίζεται δε ότι θα πρέπει να διοικείται ως επιχείρηση (δεν είναι τυχαία η εκλογή ενός επιχειρηματία στη θέση του προέδρου των ΗΠΑ και η πιθανή εκλογή ενός τραπεζίτη στη θέση του προέδρου της Γαλλίας). Οι πάντες, λοιπόν, μιλούν και γράφουν για την οικονομία και για τους οικονομικούς δείκτες χωρίς όμως να αναφέρονται στις επιπτώσεις των διαφόρων μέτρων στην κοινωνία, πόσο δε μάλλον στην ευημερία της κοινωνίας, η οποία δεν φαίνεται να απασχολεί κανέναν και κυρίως τους ταγούς. Η ευφορία των οικονομικών δεικτών λοιπόν υπεράνω της ευημερίας του ανθρώπου. Το γεγονός αυτό υποκρύπτεται εντέχνως. Μιλάμε για οικονομική ανάπτυξη χωρίς όμως να αποσαφηνίζεται το πότε και κυρίως ποιους θα ωφελήσει.

Ο υλισμός, το άλλο χαρακτηριστικό της σύγχρονης κοινωνίας,  αφορά την εμμονική επικέντρωση στα υλικά προϊόντα και φυσικά σε αυτά δεν ανήκουν τα πολιτισμικά αγαθά,η λέξη αισθητική είναι σχεδόν απαγορευμένη, άγνωστη για τον πολύ κόσμο. Η χυδαιότητα του υλισμού επικρατεί στα πάντα. Τα ΜΜΕ προωθούν αυτή τη χυδαιότητα μέσω των κατευθυνόμενων ταινιών, ειδήσεων, ριάλιτυ σόου όπου ο κάθε ένας χρησιμοποιεί το οποιοδήποτε αθέμιτο μέσο για να κερδίσει ένα (εξευτελιζόμενος) ευτελές βραβείο.

Για τον ατομισμό, που είναι το τρίτο χαρακτηριστικό της σύγχρονης κοινωνίας μας,  έχω αναφερθεί σε σειρά κειμένων αναφερόμενη και στην ψυχολογική του διαταραχή που είναι ο ναρκισσισμός και στις επιπτώσεις αυτού στην οικονομία, στην κοινωνία και στα έθνη. Στον ατομισμό, τα άτομα είναι αυτά που έχουν σημασία και όχι η κοινωνία. Τα άτομα, δε, είναι αυτά που φέρουν αποκλειστική ευθύνη για την επιτυχία και την αποτυχία τους παραγνωρίζοντας το κοινωνικό περιβάλλον από το οποίο προέρχονται. Η κοινωνική προέλευση αγνοείται, ως να μην είναι σημαντικό το οικογενειακό περιβάλλον και η τάξη στην οποία ανήκει κάποιος  για την κοινωνική του άνοδο και για τις ευκαιρίες επιτυχίας που του παρέχονται.

Ο άνθρωπος πλέον υφίσταται την τυραννία της επιτυχίας και γνωρίζει ότι δεν υπάρχει κοινωνική υποστήριξη, κάπου να βασιστεί, ως εκ τούτου το άγχος του μεγαλώνει. Ειδικότερα, στις οικονομικές συνθήκες των τεχνητών οικονομικών κρίσεων που βιώνουμε, οι άνθρωποι χωρίζονται, όπως αναφέρει ο Μπάουμαν, σε τουρίστες και "αλήτες" (vagabonds). Τουρίστες είναι αυτοί που μπορούν και καταναλώνουν ενώ "αλήτες" είναι αυτοί που δεν μπορούν. Οι τουρίστες όμως ζουν διαρκώς με το άγχος μήπως γίνουν "αλήτες" και έτσι προσπαθούν να κρύψουν αυτό το άγχος τους ,αγνοώντας τους αλήτες, προσποιούμενοι ότι αυτοί απλά δεν υπάρχουν.

Ο καταναλωτισμός, λοιπόν, είναι και το τέταρτο χαρακτηριστικό της κοινωνίας μας. Πιστεύουμε ότι τα υλικά αγαθά θα μας φέρουν την ευτυχία. «Αγοράζω άρα υπάρχω». Ψωνίζω για να αισθανθώ καλά, άλλο που όμως αυτό δεν είναι παρά μία πρόσκαιρη ευχαρίστηση.

Δεν είναι όμως μόνο ότι παύουμε να είμαστε πολίτες και ότι έχουμε γίνει σκέτο καταναλωτές αλλά είναι αυτό που ο Μπάουμαν  αναφέρει ότι δηλαδή τα εμπορεύματα είμαστε πλέον εμείς οι ίδιοι, εμπορεύματα που έχουν κάποια αξία. Θα πρόσθετα στο σημείο αυτό ότι οι άνθρωποι – εμπορεύματα που το οικονομικό σύστημα κρίνει ότι δεν έχουν κάποια αξία καθίστανται περιττοί και ως εκ τούτου πρέπει να αποβληθούν βλ. άνεργοι, συνταξιούχοι, ανάπηροι, ευπαθείς ομάδες του πληθυσμού κτλ.  

Από τη στιγμή που ο άνθρωπος είναι εμπόρευμα γι’αυτό και πουλά την εργασία του
(η εργασία ως εμπόρευμα ή η μισθωτή εργασία είναι σκλαβιά έλεγαν παλαιότερα), οποιαδήποτε βελτίωση των οικονομικών δεικτών δεν θα του φέρει ικανοποίηση και ευτυχία. Ωστόσο και αυτή η μισθωτή εργασία είναι πλέον για λίγους.  Αυτοί που εισηγούνται για περικοπές θέσεων εργασίας και ευελιξία στην εργασία είναι αυτοί που δεν απειλούνται από την ανεργία. Η ανεργία δεν φέρνει συλλογικότητα και αντίσταση, όπως κάποιοι θέλουν να πιστεύουν, αλλά αντίθετα είναι η απόλυτη πράξη βίας στον σύγχρονο άνθρωπο. Ο άνεργος προσπαθεί μόνος του να επιβιώσει όπως όπως, να βρει μία θέση εργασίας κάνοντας πράξη το «ο θάνατός σου, η ζωή μου». Ο θάνατος του άλλου στη συγκεκριμένη περίπτωση είναι η αποστέρηση από αυτόν της θέσης εργασίας που έχει. Γι’αυτό και ο συλλογικός φθόνος για τις τελευταίες «σίγουρες» εάν και κακοπληρωμένες θέσεις εργασίας που έχουν απομείνει που είναι αυτές των δημοσίων υπαλλήλων που και εκεί όμως με τις ατομικές αξιολογήσεις (από εξεταστές την πρόθεση και την επιστημονική εγκυρότητα ουδείς γνωρίζει) θα πάψουν να είναι και αυτές σίγουρες, πέφτοντας έτσι και το τελευταίο προπύργιο της σταθερής εργασίας. 

Η συλλογικότητα διώκεται γι’αυτό και η συνειδητή κατάρρευση των συνδικάτων και οι ατομικές συμβάσεις εργασίας. Το ατομικό είναι παντού, ατομική σύμβαση, ατομική αξιολόγηση, το άτομο και τίποτε άλλο.

Οι σύγχρονοι κοινωνιολόγοι υποστηρίζουν ότι οι σταθερές θέσεις εργασίας θα είναι για λίγους ενώ οι υπόλοιποι θα είναι νεόπτωχοι όπως λέει ο Μπάουμαν ή το πρεκαριάτο όπως το αποκαλεί ο Στάντινγκ.

Το άτομο θα προσπαθεί με τη δια βίου εκπαίδευση (τη μεγάλη παγίδα καταστροφής του ελεύθερου χρόνου) να βρει μία θέση εργασίας που αυτή όμως θα προορίζεται γι’αυτούς που έχουν τα «σωστά» προσόντα, έχουν τελειώσει τα «σωστά» πανεπιστήμια και έχουν τις «σωστές» (οικογενειακές κατά βάση) γνωριμίες.

Ο άνεργος ειδικά ο μακροχρόνιος θα ενταχθεί στους περιττούς και συνεπώς αποβλητέους. Τα επιδόματα που δίνονται τείνουν να δημιουργήσουν μία κοινωνία όπου κάποιοι θα ζούνε μόνο από τα επιδόματα και κάποιοι άλλοι θα είναι οι σχετικά εύποροι (οι τουρίστες του Μπάουμαν). Μία τέτοια διαμόρφωση κοινωνίας όμως θα είναι καταστρεπτική και ο κοινωνικός κατακερματισμός θα είναι μεγάλος.

Τί θα μπορούσε να κάνει κάποιος; Εάν και μας αρέσουν οι έτοιμες ρετσέτες και προτιμάμε πολλές φορές να σκέφτονται οι άλλοι για εμάς και να αποφασίζουν αντίστοιχα, η μόνη λύση είναι η συλλογικότητα απέναντι σε αυτή τη διαμορφωθείσα βία. Η συλλογικότητα ακόμα και στο οικονομικό μοντέλο όπως είναι αυτό της ανάπτυξης των συνεταιρισμών, στο οποίο η Ελλάδα έχει μακρόχρονη παράδοση. Όπως υποστήριξε ο Χάμπερμας, η συλλογικότητα είναι αυτή που μπορεί να απαλλάξει τον άνθρωπο από τη σύγχρονη αποξένωση που προκαλεί το κράτος της αγοράς.  




Προτεινόμενη βιβλιογραφία

Bauman, Z. 1998b. Work, Consumerism and the New Poor. Buckingham and Philadelphia: Open
University Press.
Bourdieu, P. 1998. Acts of Resistance – Against the tyranny of the market. New York: The New York Press.
Habermas, J. 1975. Legitimation Crisis, trans. Thomas McCarthy. Boston: Beacon Press.
Standing, G. 2011.The precariat. London:Bloomsbury.